Doutorados profissionais: Revisão da literatura sobre sua expansão internacional
DOI:
https://doi.org/10.1590/1980531411966Palavras-chave:
Doutoramento, Estudos Doutorais, Aprendizagem Profissional, Aperfeiçoamento ProfissionalResumo
Este artigo objetiva compreender a emergência dos doutorados profissionais (DPs) no mundo anglófono e sua expansão no âmbito internacional. Em termos metodológicos, é uma análise exploratória que resultou em um trabalho analítico-descritivo inserido no campo da educação comparada. Apesar de os DPs terem surgido no mundo anglo-saxão, eles têm expansão limitada na América Latina, África e Ibéria, se destacando o forte crescimento em países asiáticos. Na Europa, os DPs enfrentam contextos variados, passando por resistências e buscando equilíbrio entre tradição e inovação. A partir da expansão dos DPs, esses cursos foram classificados como programas “in-service”, ou seja, concedem o grau de doutor com foco no desenvolvimento profissional para aprimorar competências relacionadas à prática profissional.
Downloads
Referências
Alperstedt, G. D., Feuerschütte, S. G., Silva, A. B. da, & Faraco, K. M. dos S. (2018). A contribuição da Design Research para a produção tecnológica em mestrados e doutorados profissionais em Administração. Revista Alcance, 25(2), 259-273. https://periodicos.univali.br/index.php/ra/article/view/12471
Altbach, P. G., & Knight, J. (2007). The internationalization of higher education: Motivations and realities. Journal of Studies in International Education, 11(3-4), 290-305. https://doi.org/10.1177/1028315307303542
Alves, F. R. V. (2022). Rede Nordeste de Ensino (Renoen) e algumas considerações sobre a noção de doutorado acadêmico x doutorado profissional. Revista Brasileira de Pós-Graduação, 18(39), 1-34.
Anderson, L., Gold, J., Stewart, J., & Thorpe, R. (2015). A guide to professional doctorates in Business & Management. Sage. https://doi.org/10.4135/9781473921412
Berelson, B. (1960). Graduate education in the United States. McGraw-Hill.
Bollag, B. (2007, 22 June). Credential creep. The Chronicle of Higher Education. https://www.chronicle.com/article/credential-creep/
Bourner, T., Bowden, R., & Laing, S. (2001). Professional doctorates in England. Studies in Higher Education, 26(1), 65-83. https://doi.org/10.1080/03075070124819
Calderón, A.-I., Wargas, B. M. da S., Borochovicius, E., Wandercil, M., Pontes, M. P. B., Barros, A. A. M. de, Brazier, F., & Koide, A. B. de S. (2019). Doutorado profissional em Educação: Tendências em universidades de classe mundial contextualizadas nos rankings acadêmicos internacionais. Práxis Educativa, 14(1), 138-162. https://revistas2.uepg.br/index.php/praxiseducativa/article/view/12007
Carvalho, L. M. O. de, Alves, J. A. P., & Maia, D. R. A. (2021). A formação do pesquisador oriundo de mestrado e doutorado profissional e a interação universidade-escola. ACTIO: Docência em Ciências, 6(3), 1-25. http://dx.doi.org/10.3895/actio.v6n3.14592
Cobbinah, J. E., & Aryeh-Adjei, A. A. (2018). Academics with professional doctorate degrees in Ghanaian universities. International Journal of Adult Vocational Education and Technology (IJAVET), 9(3), 24-34. https://doi.org/10.4018/IJAVET.2018070103
Consejo Nacional de Ciencia y Tecnología (Conacyt). (2022). Padrón PNPC [Sistema de consultas].
Coordenação de Aperfeiçoamento de Pessoal de Nível Superior (Capes). (n.d.). Plataforma Sucupira: Cursos avaliados e reconhecidos (versão 4.1.42). Capes. Recuperado em 29 de junho de 2026, de https://sucupira.capes.gov.br/programas
Costley, C., & Lester, S. (2012). Work-based doctorates: Professional extension at the highest levels. Studies in Higher Education, 37(3), 257-269. https://doi.org/10.1080/03075079.2010.503344
Curi, E., Gazire, E. S., Rôças, G., Rizzatti, I. M., Alves, J. A. P., Oliveira, M. C. A. de, Quartieri, M. T., & Domingues, R. J. de S. (2021). Doutorado profissional: Desafios da implantação dos quatro primeiros cursos da área de ensino. Revista Ciências & Ideias, 12(1), 217-227.
Dorsey, L. L. (2006). Doctoral education in physical therapy: Degree creep or professional advancement to address market demands? [PhD Dissertation]. University of Minnesota.
Douglass, J. A. (2012). China futurisms: Research universities as leaders or followers? Social Research, 79(3), 639-668. http://www.jstor.org/stable/23350039
Edwardson, R. S. (2001). Nursing education and doctoral study in the United States. In B. Green, T. W. Maxwell, & P. J. Shanahan (Eds.), Doctoral education and professional practice: The next generation? (pp. 83-106). Kardoorair.
Ellis, L. B., & Lee, N. (2005). The changing landscape of doctoral education: Introducing the professional doctorate for nurses. Nurse Education Today, 25(3), 222-229. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2005.01.009
Erdmann, A. L. (2019). Doutorado profissional e novos desafios na produção e transferência de conhecimento na área de enfermagem. Revista Baiana de Enfermagem, 33, Artigo e33893. https://periodicos.ufba.br/index.php/enfermagem/article/view/33893
Ferreira, A. G. (2008). O sentido da educação comparada: Uma compreensão sobre a construção de uma identidade. Educação, 31(2), 124-138. https://revistaseletronicas.pucrs.br/faced/article/view/2764
Fruchi, A. J., Calderón, A.-I., Patiño Salceda, J., & Bustos, M. F. (2024). From academic doctorates to professional doctorates: Comparative analysis of experiences in Ibero-America. Ensaio: Avaliação e Políticas Públicas em Educação, 32(122), Artigo e0243959. https://doi.org/10.1590/S0104-40362024003203959
Hermann, M., Pentek, T., & Otto, B. (2016). Design principles for industrie 4.0 scenarios. In Proceedings of the 49: Hawaii International Conference on System Sciences (HICSS) (pp. 3928-3937). IEEE. https://doi.org/10.1109/HICSS.2016.488
Herzmann, N., Jr., Dutra, A., & Chaves, L. C. (2020). Avaliação de programas de mestrado e doutorado profissionais no Brasil: Revisão da literatura internacional. Revista FSA, 17(11), 3-29. http://www4.unifsa.com.br/revista/index.php/fsa/article/view/2108
Hotărârea Guvernului nr. 567, din 15 iunie 2005. (2005). Privind organizarea și desfășurarea studiilor universitare de doctorat. Monitorul Oficial al României, (540). României.
Huisman, J., & Naidoo, R. (2006). The professional doctorate: From Anglo-Saxon to European challenges. Higher Education Management and Policy, 18(2), 51-64. https://doi.org/10.1787/hemp-v18-2-en
Jolley, J. (2007). Choose your doctorate. Journal of Clinical Nursing, 16(2), 225-233. https://doi.org/10.1111/j.1365-2702.2007.01582.x
Jones, G. A. (Ed.). (1997). Higher education in Canada: Different systems, different perspectives. Routledge.
Jung, J. (2022). Doctoral education policies in South Korea. In A. Farazmand (Ed.), Global encyclopedia of public administration, public policy, and governance (2nd ed., pp. 3405-3411). Springer.
Kot, F. C., & Hendel, D. D. (2012). Emergence and growth of professional doctorates in the United States, United Kingdom, Canada and Australia: A comparative analysis. Studies in Higher Education, 37(3), 345-364. https://doi.org/10.1080/03075079.2010.516356
Kristjánsdóttir, G. B., Gíslason, Ú. K., & Erlingsdóttir, Á. S. (2023). The profession of research management and administration in Iceland. In S. Kerridge, S. Poli, & M. Yang-Yoshihara (Eds.), The Emerald handbook of research management and administration around the world (pp. 687-695). Emerald. https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/978-1-80382-701-820231066/full/html
Le Grange, L. (2018). Scholarly becoming and assessment in doctoral education. In P. Du Preez, & S. Simmonds (Eds.), A scholarship of doctoral education: On becoming a researcher (pp. 209-228). African Sun Media.
Lee, A., Green, B., & Brennan, M. (2000). Organisational knowledge, professional practice and the professional doctorate at work. In J. Garrick, & C. Rhodes (Eds.), Research and knowledge at work: Perspectives, case-studies and innovative strategies (pp. 117-136). Routledge.
Lee, R. T., Calderón, A.-I., & Mendonça, S. (2022). Os doutorados profissionais em educação física no contexto das universidades de classe mundial. Revista Brasileira de Educação Física e Esporte, 36, Artigo e36190094. https://doi.org/10.11606/issn.1981-4690.2022e36190094
Lester, S. (2004). Conceptualizing the practitioner doctorate. Studies in Higher Education, 29(6), 757-770. https://doi.org/10.1080/0307507042000287249
Li, J. (2012). World-class higher education and the emerging Chinese model of the university. Prospects, 42(3), 319-339. https://doi.org/10.1007/s11125-012-9241-y
Lim, H., & Shin, J. C. (2018). Doctoral education in South Korea: On the way toward becoming an independent research hub. In J. C. Shin, B. M. Kehm, & G. A. Jones (Eds.), Doctoral education for the knowledge society: Convergence or divergence in national approaches? (pp. 183-202). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-89713-4_11
Malloch, M. (2010). Professional doctorates: An Australian perspective. Work Based Learning e-Journal, 1(1), 35-58. https://www.wblearning-ejournal.com/uploads/text_with_images/31583136892.pdf
Management Development Institute of Singapore (MDIS). (n.d.). Doctorate in Business Administration. MDIS. https://www.mdis.edu.sg/doctorate-in-business-administration
Mattar, J., & Czeszak, W. A. A. C. (2018). Mestrados e doutorados profissionais: Espaços para pesquisas em educação a distância. Revista Educação e Cultura Contemporânea, 15(39), 86-114. http://dx.doi.org/10.5935/2238-1279.20180025
Maxwell, T. (2003). From first to second generation professional doctorate. Studies in Higher Education, 28(3), 279-291. https://doi.org/10.1080/03075070309292
Maxwell, T. W., & Shanahan, P. J. (1997). Towards a reconceptualisation of the doctorate: Issues arising from comparative data relating to the EdD degree in Australia. Studies in Higher Education, 22(2), 133-150. https://doi.org/10.1080/03075079712331381004
Maxwell, T. W., & Shanahan, P. J. (2001). Professional doctoral education in Australia and New Zealand: Reviewing the scene. In B. Green, T. W. Maxwell, & P. J. Shanahan (Eds.), Doctoral education and professional practice: The next generation? (pp. 17-38). Kardoorair.
McCay, G. (2010). Taught professional doctorates: An overview of structure, content and their role within the professional community. University of Edinburgh.
McWilliam, E., Taylor, P. G., Thomson, P., Green, B., Maxwell, T., Wildy, H., & Simons, D. (2002). Research training in doctoral programs: What can be learned from professional doctorates? Commonwealth Department of Education, Science & Training; Evaluations and Investigations Programme. https://www.researchgate.net/publication/27470705
Mellors-Bourne, R., Robinson, C., & Metcalfe, J. (2016). Provision of professional doctorates in English HE institutions. HEFCE.
Mpofu, C. (2016). Professional doctorates in Psychology and Medicine in New Zealand and Australia: Context of development and characteristics. In V. A. Storey (Ed.), International perspectives on designing professional practice doctorates. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9781137527066_3
Nanyang Technological University (NTU). (n.d.). Doctor in Education: Doctorate. NTU. https://www.ntu.edu.sg/education/graduate-programme/doctor-in-education-(edd)
Nordkvelle, Y. (2024). Why no professional doctorates in Norway. Work Based Learning e-Journal, 12(1), 136-137. https://wblearning-ejournal.com/uploads/text_with_images/8.whynoprofessionaldoctoratesinnorway.yngvenordkvelle1725545972.pdf
Otago Polytechnic (OP). (n.d.). Doctor of Professional Practice. OP. Retrieved October 8, 2024, from http://www.op.ac.nz/programmes/nzqa/doctor-of-professional-practice/
Patiño Salceda, J. (2020). ¿Por qué se incorpora el doctorado profesional al Programa Nacional de Posgrados de Calidad en México? Ciencia y Educación, 4(3), 79-93. https://doi.org/10.22206/cyed.2020.v4i3.pp79-93
Peterson, D. R. (1968). The Doctor of Psychology program at the University of Illinois. American Psychologist, 23(7), 511-516. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/h0026199
Pinto, F. C. de S., Junqueira, M. A., & Ramos, T. M. (2022). Reflexões sobre mestrado e doutorado profissionais à luz da relevância dos processos de formação. Revista Direito UFMS, 8(1), 164-179. https://doi.org/10.21671/rdufms.v8i1.18367
Portaria n. 60, de 20 de março de 2019. (2019). Dispõe sobre o mestrado e doutorado profissionais, no âmbito da Coordenação de Aperfeiçoamento de Pessoal de Nível Superior – Capes. Diário Oficial da União, (56), Seção 1, p. 26, Brasília, DF. https://cad.capes.gov.br/ato-administrativo-detalhar?idAtoAdmElastic=884
Portaria n. 389, de 23 de março de 2017. (2017). Dispõe sobre o mestrado e doutorado profissional no âmbito da pós-graduação stricto sensu. Diário Oficial da União, (58), Seção 1, p. 61, Brasília, DF. https://cad.capes.gov.br/ato-administrativo-detalhar?idAtoAdmElastic=241
Potolea, D., Toma, S., & Mosoiu, O. M. (2012). Emergence of a new type of doctorate; professional doctorate. Studia Doctoralia Psychology and Educational Science, 1(1-2), 7-25. https://journals.unibuc.ro/index.php/sd/ro/article/view/1235
Robinson, C. (2018). The landscape of professional doctorate provision in English higher education institutions: Inconsistencies, tensions and unsustainability. London Review of Education, 16(1), 90-103. https://doi.org/10.18546/LRE.16.1.09
Rôças, G., Moreira, M. C. do A., & Pereira, M. V. (2018). “Esquece tudo o que te disse”: Os mestrados profissionais da área de ensino e o que esperar de um doutorado profissional. Encitec – Ensino de Ciências e Tecnologia em Revista, 8(1), 59-74.
Roessler, I. (2018). Professional Doctorate: Ein Versuch, der Vielfalt gerecht zu werden. Praxis spotlight international, (1), 56-65. https://www.uni-heidelberg.de/md/journal/2018/04/praxis_spotlight_international_01_2018_profess_doctorate.pdf
Santos, L. M. dos, & Lo, H. F. (2018). The development of doctoral degree curriculum in England: Perspectives from professional doctoral degree graduates. International Journal of Education Policy & Leadership, 13(6), 1-19. https://doi.org/10.22230/ijepl.2018v13n6a781
Scott, D., Brown, A., Lunt, I., & Thorne, L. (2004). Professional doctorates: Integrating professional and academic knowledge. Society for Research into Higher Education; Open University Press.
Serva, F. M., Calderón, A. I., & Dias, J. A. (2017). Doutorado profissional em Direito: Tendências em universidades com melhor desempenho em rankings acadêmicos internacionais. Revista Brasileira de Pós-Graduação, 14(33), 1-20.
Shin, J. C., Kehm, B. M., & Jones, G. A. (2018). The increasing importance, growth, and evolution of doctoral education. In J. C. Shin, B. M. Kehm, & G. A. Jones (Eds.), Doctoral education for the knowledge society: Convergence or divergence in national approaches? (pp. 1-10). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-89713-4_1
Shin, J. C., Postiglione, G. A., & Ho, K. C. (2018). Challenges for doctoral education in East Asia: A global and comparative perspective. Asia Pacific Education Review, 19, 141-155. https://doi.org/10.1007/s12564-018-9527-8
Smith, N.-J. (2013). Professional doctorates and nursing practice contribution: A systematic literature search and descriptive synthesis. Journal of Nursing Management, 21(2), 314-326. https://doi.org/10.1111/j.1365-2834.2012.01446.x
Smyth, E. M., Allen, C., & Wahlstrom, M. (2001). Changing educational environments for professional doctorates at the Ontario Institute for Studies in Education of the University of Toronto (OISE/UT). In B. Green, T. W. Maxwell, & P. J. Shanahan (Eds.), Doctoral education and professional practice: The next generation? (pp. 69-84). Kardoorair.
Snowdon, K. (2005). “Muddy” data: University financing in Canada. In C. M. Beach, R. W. Boadway, & R. M. McInnis (Eds.), Higher education in Canada (pp. 161-179). McGill-Queen’s University Press.
Sousa, L. de, Jr., & Verhine, R. E. (2020). Mestrados e doutorados profissionais como espaços de formação docente. Revista Lusófona de Educação, 49(49), 163-178. https://doi.org/10.24140/issn.1645-7250.rle49.11
Stephenson, J., Malloch, M., Cairns, L., & Costley, C. (2004). Towards a third generation of professional doctorates managed by the learners themselves? [Paper presentation]. Deakin conference on Professional Doctorates.
Triviños, A. N. S. (1987). Introdução à pesquisa em ciências sociais: A pesquisa qualitativa em educação. Atlas.
Tucker, D. L. (2006). The rise of the professional doctor of ministry degree in the Association of Theological Schools. ERT, 30(1), 13-30. https://biblicalstudies.org.uk/pdf/evangelical-review-of-theology/ert_30-1_013.pdf
UK Council for Graduate Education (UKCGE). (2002). Professional doctorates. UKCGE. https://ukcge.ac.uk/assets/resources/10-Professional-Doctorates-2002.pdf
Van Houten, M. M. (2021). Anders dan ‘Doctor’ of ‘PhD’: Waarom het Professional Doctorate in Nederland niet het academische professional doctorate in het Verenigd Koninkrijk is. Tijdschrift voor Hoger Onderwijs, 39(3-4), 23-35. https://doi.org/10.59532/tvho.v39i3-4.13389
Velencei, J., & Lambert, V. (2014). Future of education: Academic or professional doctorate. In Proceedings of the 12. International Conference on Emerging eLearning Technologies and Applications (ICETA) (pp. 501-503). IEEE. https://doi.org/10.1109/ICETA.2014.7107635
Verhine, R. E. (2008). Pós-graduação no Brasil e nos Estados Unidos: Uma análise comparativa. Educação, 31(2), 166-172. https://revistaseletronicas.pucrs.br/faced/article/view/2767
Verschoore, J. R. de S. (2019). Desafios do ensino de estratégia em mestrados e doutorados profissionais. Revista de Administração de Empresas, 59(1), 57-61. https://doi.org/10.1590/S0034-759020190106
Wildy, H., Peden, S., & Chan, K. (2015). The rise of professional doctorates: Case studies of the Doctorate in Education in China, Iceland and Australia. Studies in Higher Education, 40(5), 761-774. https://doi.org/10.1080/03075079.2013.842968
Yang, R. (2012). Up and coming?: Doctoral education in China. The Australian Universities’ Review, 54(1), 64-71. https://search.informit.org/doi/10.3316/informit.425194013345876
Downloads
Publicado
Como Citar
Edição
Seção
Licença
Copyright (c) 2026 André José Fruchi, Adolfo Ignacio Calderón, Nonato Assis de Miranda, Francisco Regis Vieira Alves, Marco Wandercil

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Autores que publicam nesta revista concordam com os seguintes termos:
a. Autores mantêm os direitos autorais e concedem à revista o direito de primeira publicação, com o trabalho simultaneamente licenciado sob a Licença Creative Commons Attribution que permite o compartilhamento do trabalho com reconhecimento da autoria e publicação inicial nesta revista.
b. Autores têm autorização para assumir contratos adicionais separadamente, para distribuição não-exclusiva da versão do trabalho publicada nesta revista (ex.: publicar em repositório institucional ou como capítulo de livro), com reconhecimento de autoria e publicação inicial nesta revista.
c. Autores têm permissão e são estimulados a publicar e distribuir seu trabalho on-line (ex.: em repositórios institucionais ou na sua página pessoal) a qualquer ponto antes ou durante o processo editorial, já que isso pode gerar alterações produtivas, bem como aumentar o impacto e a citação do trabalho publicado (Veja O Efeito do Acesso Livre).







